Društvo


Sećanja iz
pepela

04 dejan ristic

Hitler je, lično, 27. marta doneo odluku o tome da bombarduju Beograd i okupiraju Jugoslaviju. Šestog aprila 1941. godine, u 5.20 ujutru, bez objave rata, Treći rajh i njegovi saveznici napali su Kraljevinu Jugoslaviju. Oko četiri sata popodne zapaljive bombe pale su i na adresu Kosančićev venac 14,  na dom srpske pismenosti. Gotovo u trenu nestalo je neprocenjivo kulturno blago. Skoro celokupno pamćenje srpskog naroda sabrano u knjige otišlo je u prah i pepeo. Požar koji se širio progutao je oko 300.000 knjiga, 1.500 srednjovekovnih rukopisnih knjiga (mnoge od njih nisu bile proučene), originalne rukopise na pergamentu, povelje, kraljevska, carska i crkvena dokumenta, brojne zbirke turskih rukopisa, stare štampane knjige iz 15, 16. i 17. veka, stare mape, gravire, fotografije, lične biblioteke znamenitih, novine… Zauvek su nestali spomenici srpske duhovnosti poput “Tipika svetog Save Jerusalimskog” iz 1319, prizrensko “Četvorojevanđelje” na pergamentu sa srpskim recenzijama, “Oktoih” iz 12. i 13. veka koji su među srpskim najstarijim rukopisima…

         Sa istoričarom Dejanom Ristićem razgovarali smo o tome koji su ga sve motivi, osim naravno profesionalnih, naveli na pisanje značajne naučne monografije - “Kuća nesagorivih reči, Narodna biblioteka Srbije 1838-1941. godine”, kao i dokumentarnog filma pod naslovom “Sećanja iz pepela” za čiji je scenario poslužio rukopis knjige

Možete li pojasniti zašto bi Nemci sve to spalili, kada su po celoj Evropi pljačkali takvo blago?

         - Odgovor na to pitanje nije jednostavno dati. Razloge za sled događaja koji su se odigrali na tlu nekadašnje Jugoslavije u Drugom svetskom ratu, a u vezi sa uništavanjem kulturnog nasleđa, trebalo bi tražiti u samom karakteru tog oružanog sukoba koji je uistinu bio totalni rat. Rat u kome napadači kao svoj osnovni cilj nisu imali isključivo vojnu pobedu nad napadnutim niti samo zaposedanje njegove teritorije, već i fizičku i svaku drugu eliminaciju pripadnika etničkih skupina koji su živeli u određenoj državi. Ukoliko je cilj bio uništiti određenu etničku skupinu, onda se kao jedan od metoda, istovremeno sa fizičkom eksterminacijom, sprovodilo i uništavanje svega onoga što je činilo identitetski, kulturološki, istorijski, jezički, verski ili neki drugi suštinski važan kod, odnosno obeležje.

(Opširnije u našem štampanom izdanju)

Gordana Mašić